Шығыстың тұмса табиғатына заңсыз алтын қазушылардың әрекетінен орасан залал келіп жатыр. Кейінгі бірнеше жылда өңірдегі Марқакөл, Күршім, Самар, Ұлан аудандарында жер қойнауын игерушілер көбейді. Олардың ішінде бағалы металл өндіруге рұқсаты бар ірі компаниялар да, ешқандай лицензиясы жоқ топтар да бар. Tereze жобасының журналистері жазиралы жайлауы трактордың табанында тапталған, өзен-суы ластанған жерлерді аралады.
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бозанбай ауылының Сынтас жайлауы. Адам қолымен жасалған «тау».
Заңсыз алтын қазушылар топырақтың құнарлы беткі қабатын бульдозермен күреп, артынан қалпына келтірмей тастап кеткен. Осындай «жоталардан» көз сүрінеді.
Ұлан ауданы Айыркезең жайлауындағы алтын жуатын қондырғы. Бұл жерде рұқсат қағазы бар компания жұмыс істеп жатыр.
Қазылған жерлерге жауын-шашын суы жиналып, көлшікке айналады. Ал «мұндай көлшікке ауылдың малы түсіп, үйелеп өлген жағдайлар болды» дейді аты-жөнін атамауды өтінген бозанбайлық тұрғын.
Шығыс Қазақстан облыстық экология департаменті мемлекеттік экологиялық бөлімінің басшысы, аға инспектор Меруерт Жарылғасымованың сөзінше, экология кодексіне сәйкес, жерді пайдаланушы қоршаған ортаға келтірген залалды өтеуге міндетті.
Яғни, қазба жұмысын жүргізген соң игерілген аумаққа өсімдіктер мен ағаштарды егуі керек. Жерді қопарған тұлға анықталмаса, ол жұмысты мемлекет жүргізеді. Жалпы, қопарылған топырақ қабаты табиғи жолмен қалпына келуі үшін кемінде 10-20 жыл уақыт қажет… — дейді Меруерт Жарылғасымова.
Шығыс Қазақстан облысының Самар ауданына қарасты Кеңқарын учаскесі. Заңсыз бағалы металл өндірушілер Құлынжон өзенінің арнасын бұрып, табиғатқа 82 млн теңге көлемінде залал келтірген. (Фото: ҚМА түсірген бейнежазбадан көшіріп алынды. 20.10.2025ж.)
Бұл — Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданының Қалжыр өзені жағасындағы алтын шаятын бассейн. Жергілікті тұрғындардың бірі өндіріске қолданған лас судың өзенге ағып жатқанын бейнежазбаға түсіріп, әлеуметтік желіде жариялады. Халық дабыл қаққан соң құзырлы органдар қазба жұмысымен айналысып жатқан компанияны тексере бастады. Оның нәтижесі әлі жарияланған жоқ. (Фото: әлеуметтік желідегі бейнежазбадан көшіріп алынған кадр. 28.07.2025 ж.)
Марқакөл ауданындағы Шаңдыбұлақ-9 учаскесі. Осы учаскеде жер қойнауын пайдалану кезінде экология заңнамасының талаптарын бұзғаны үшін «Алтай-2024» ЖШС әкімшілік жауапкершілікке тартылды. (Фото: ШҚО экология департаменті. 18.09.2025 ж.)
